IMF Raporu’nda Türkiye’ye Şeffaflık Uyarısı
Beyoğlu Postası'nı Google'da tercih edilen kaynak olarak ekle.
Uluslararası Para Fonu (IMF), yayımladığı Mali Şeffaflık Değerlendirme raporunda Türkiye'ye yönelik üç kritik başlığa dikkat çekti. Raporda, Türkiye Varlık Fonu bünyesinde bulunan ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın yüzde 29'una denk gelen kamu varlığının mali raporlarda yer almadığı, fonun varlıkları, yükümlülükleri ve hükümetle ilişkileri konusunda açıklık bulunmadığı vurgulandı.
Değerlendirmede, 2023 depremlerine ilişkin yeniden inşa harcamalarının raporlanmasında sorunlar bulunduğu ve TOKİ'nin mali tablolarının kamuya açık olmadığı ifade edildi. IMF, Türkiye'nin mali şeffaflık kodu ilkelerinin yaklaşık üçte ikisinde iyi veya ileri uygulama düzeyini karşıladığını, 2015'ten bu yana ilkelerin yaklaşık üçte birinin değerlendirme düzeyinin yükseltildiğini kaydetti. Ancak mali risk yönetiminin en zorlu alan olmaya devam ettiği ve son 10 yılda bu konuda yalnızca sınırlı ilerleme sağlandığı belirtildi.
Deprem Harcamaları ve KKM Maliyeti
Raporda, 2023 depremleriyle bağlantılı yeniden inşa harcamalarının gerçekleşme zamanına yönelik sorunlara dikkat çekildi. Hükümet raporlarına göre deprem harcamalarının 2023'te GSYİH'nin yüzde 3,6'sına, 2024'te yüzde 1,7'sine ve 2025'te yüzde 0,8'ine karşılık geldiği, ödenekler açısından doğru olan bu rakamların fiilî harcamalar açısından ilk yıllarda yüksek, sonraki yıllarda ise düşük gösterildiği aktarıldı. 2023 yılı için raporlanan GSYİH'nin yüzde 3,6'sı tutarındaki harcamanın yalnızca yüzde 0,8'lik kısmının fiilen gerçekleştirildiği bildirildi.
Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulamasına da değinilen raporda, hükümetin dövize endeksli TL mevduatlarda GSYİH'nin yüzde 8'ine kadar ulaşan bir kur riski üstlendiği kaydedildi. Kurda yaşanan sert değer kaybının devlete GSYİH'nin yüzde 4,2'si oranında maliyet yüklediği, bu maliyetin bir kısmının bütçeden karşılanırken bir kısmının da Merkez Bankası zararlarına yansıyarak bankanın özkaynaklarını GSYİH'nin yüzde 2,9'u kadar negatif seviyeye gerilettiği belirtildi. Bu durum, geçim sıkıntısı yaşayan kesimleri de yakından ilgilendiren mali risklerin fiilî yükümlülüklere dönüştüğünün çarpıcı bir örneği olarak nitelendirildi.
TOKİ ve Varlık Fonu Detayları
Kamu İşletmeleri Raporu'nun yüksek kalitede olduğu ancak en önemli kamu işletmelerinden biri olan Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın (TOKİ) mali bilgilerini içermediği kaydedildi. Varlıkları GSYİH'nin yüzde 2,6'sına karşılık gelen TOKİ'nin kendi mali tablolarının kamuya açık olmadığı ve Sayıştay denetiminde şartlı görüş aldığı ifade edildi. Ayrıca Türkiye Varlık Fonu bünyesindeki GSYİH'nin yüzde 29'u değerindeki kamu varlığının hiçbir mali raporda yer almadığı, denetim raporlarının yurt içinde kamuoyuna açıklanmadığı bildirildi.
IMF'den Dört Öncelikli Öneri
IMF, raporda belirlenen sorunların giderilmesi amacıyla şu dört öncelikli öneriyi sundu:
- Devlet Mali İstatistikleri raporlamasının tüm kamu sektörünü kapsayacak şekilde genişletilmesi, TOKİ ve Türkiye Varlık Fonu'nu içeren konsolide gelir tabloları ile bilançolar hazırlanması, deprem harcamalarının fiilen yapıldıkları yıllarda raporlanması.
- Bakanlıklar, döner sermayeler ve bütçe dışı fonlar dâhil tüm merkezi yönetim kuruluşlarını kapsayan yıllık bir mali tablonun hazırlanması ve Sayıştay tarafından denetlenmesi.
- Hükümetin mali hedefinin bütçe belgelerinde açıkça ilan edilmesi, yayımlanması ve hedefe ilişkin gerçekleşmelerin raporlanması, bu yükümlülüğün Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda düzenlenmesi.
- Makroekonomik gelişmeler, garantiler, KİT'ler, finans sektörü, yerel yönetimler, doğal afetler ve demografik değişimden kaynaklanan uzun vadeli riskleri kapsayan yıllık bir mali risk raporunun hazırlanması.
Kaynak: Birgün
